Op dinsdag 1 juli 2025 werd in de Tweede Kamer onverwachts toch voor het voorstel van de PVV gestemd om illegaliteit strafbaar te stellen. Hoewel de stemmen over het voorstel hadden moeten staken, kregen de voorstemmers toch een meerderheid. Meerdere Kamerleden konden om uiteenlopende redenen niet bij de stemming zijn. Omdat Kamerleden alleen vervangen kunnen worden bij ziekte, zwangerschap of een bevalling (artikel 57a van de Grondwet), moet in andere gevallen waarbij een Kamerlid niet aanwezig kan zijn naar een andere oplossing worden gezocht. Dan wordt vaak gebruik gemaakt van ‘pairing’. Hierbij wordt iemand gezocht die op andere wijze zou stemmen als het afwezige Kamerlid, en wordt deze persoon gevraagd om ook niet te stemmen. Hoewel een deel van de Kamerleden afwezig was vanwege Keti Koti, was er ook een Kamerlid afwezig vanwege het verlies van een familielid.
De beperkte vervangingsregeling uit artikel 57a Grondwet roept regelmatig kritiek op. De politiek vraagt veel van volksvertegenwoordigers, en waar voor werknemers steeds ruimere verlofregelingen tot stand zijn gekomen, is dit niet zo voor volksvertegenwoordigers. De beperkte mogelijkheden tot vervanging kunnen, zoals bleek bij de eerdergenoemde stelling van 1 juli 2025, leiden tot andere uitkomsten in stemmingen dan verwacht zou worden op basis van de samenstelling van de Kamer. Daarmee kan het dus schadelijk zijn voor het functioneren van het parlement. In dit licht is het nu in het Europees Parlement mogelijk gemaakt voor vrouwelijke EP-leden om per volmacht te stemmen na een bevalling. In Nederland heeft het (inmiddels voormalig) Tweede Kamerlid Chakor (GL/PvdA) een initiatiefwetsvoorstel ingediend om de mogelijkheden tot tijdelijke vervanging van onder andere leden van de Tweede Kamer te verruimen.
Tegelijkertijd zijn leden van de Tweede Kamer, in tegenstelling tot werknemers, persoonlijk verkozen. Tijdelijke vervanging staat op gespannen voet met het idee dat een kiezer een specifieke volksvertegenwoordiger heeft gekozen. Kamerleden stemmen immers zonder last (art. 67 lid 3 Grondwet), dus dit geldt ook voor een eventuele vervanger. In dit licht is door de Raad van State eerder geadviseerd om onderzoek te doen naar de mogelijkheden voor tijdelijke stemoverdracht.
Tegen die achtergrond nodigt de redactie van TvCR lezers uit om te reflecteren op de volgende stelling:
- Het verruimen van de tijdelijke vervangingsmogelijkheden van leden van de Tweede Kamer is problematisch in het licht van het vrije mandaat van volksvertegenwoordigers (art. 67 lid 3 Grondwet).
Bijdragen mogen 2500 woorden tellen en dienen een duidelijk beargumenteerd standpunt vóór dan wel tegen de stelling te bevatten. De redactie verzoekt belangstellenden hun bijdrage uiterlijk 8 juni a.s. aan te leveren per e-mail in een wordbestand (tvcr@staatsrechtkring.nl).